Punktem odniesienia dla wystawy Unruhe jest film Metropolis Fritza Langa, którego modernistyczna wizja przyszłości w momencie premiery była projekcją lęków XX wieku. Lang umiejscowił akcję swojego filmu w roku 2026, przedstawiając świat całkowicie podporządkowany mechanizacji, hierarchiom pracy, władzy i radykalnej alienacji jednostki. Dziś, gdy ta data przestała być futurystycznym horyzontem, reżyserska fantazja niemego filmu powraca jako punkt odniesienia do rzeczywistych i teraźniejszych doświadczeń.

Wystawa konfrontuje Metropolis z uczuciem niepokoju, który nie jest już projekcją nadchodzącego kryzysu ani wyobrażonym konstruktem ostrzegawczym, lecz doświadczeniem realnie wpisanym w codzienne funkcjonowanie jednostek i zbiorowości. Jest stanem egzystencjalnym, który nie pojawia się punktowo, lecz rozciąga się w czasie, stając się tłem dla myślenia, działania i odczuwania. Tytułowe Unruhe, niemieckie określenie braku spokoju, nie-odpoczynku, permanentnego wytrącenia z równowagi, nie opisuje chwilowego napięcia ani emocjonalnej reakcji. To opowieść o kondycji czasów, w których przyszło nam żyć. Odnosi się do rzeczywistości, w której moment wytchnienia staje się trudno osiągalny, a stan czujności i napięcia okazuje się być normą. Unruhe jest w tym rozumieniu doświadczeniem życia w rytmie przyspieszenia i tyranii możliwości. Nieprzypadkowo w obrębie tej narracji pojawia się również niemieckie słowo Unruh, oznaczające koło balansowe regulujące bieg czasu w zegarze. Jego ruch nigdy nie ustaje, co wybija rytm wystawy składającej się z powtarzanych zabiegów artystycznych czerpiących z niepokojących struktur, naturalnych surowców i symbolicznie uchwyconych rytuałów.

Ciało ludzkie jak i ciała prezentowanych na wystawie prac, funkcjonują tu jako medium, które manifestują ślady Unruhe – lęk, zmęczenie, traumę. Wystawa rozpoczyna się od tej cielesnej perspektywy, traktując ją jako refleksję o relacji między czasem, systemami a ludzką wrażliwością. Prezentowane obrazy i obiekty odwołują się do futurystycznej wizji, lecz zamiast dosłownych cytatów z filmu, niepokój pozostaje obecny w wystawowej ekspozycji składającej się z prac autorstwa trzech artystycznych indywiduów. Każda tkanina, fałda, zagięcie materiału, ornament czy rzeźbiarska wypukłość tworzy przestrzeń pełną ludowych wierzeń, osobistych doświadczeń i inspiracji czerpiących z natury na różne sposoby.

________

Wystawa Inkantacje wyrasta z osobistej biografii artysty, która staje się narzędziem do opisu szerszej kondycji współczesnego podmiotu, funkcjonującego w świecie permanentnego napięcia. Artysta sięga do praktyk magicznych i ludowych jako do żywego zasobu strategii przetrwania. Jego sztuka przyjmuje funkcję intymnego obrzędu głęboko zakorzenionego w artystycznej praktyce.

Przestrzeń wystawy działa jak inkantacja rozumiana jako powtarzalny gest, materialna praktyka, próba wpływu na rzeczywistość, nawet jeśli jej skuteczność nie jest natychmiastowa ani mierzalna. To właśnie w tej świadomości bezsilności i jednoczesnej potrzeby działania rodzi się nastrój ekspozycji składającej się z obiektów wykonanych w autorskiej technologii. Obiekty powstające w tym procesie stają się autonomicznymi bytami składającymi się zarówno z żywych fragmentów, jak i szczątków. Sztuka otwiera w ten sposób bezpieczną przestrzeń konfrontacji z tym, co wyparte. Jak podkreśla artysta, jest zejściem do mentalnej krypty, w której kumulują się lęk, zmęczenie i bezradność, ale gdzie wciąż istnieje możliwość wzniecenia życia.

W tle tej narracji obecne jest doświadczenie zbiorowego wyparcia, splecione z poczuciem niemocy. Artysta przywołuje obraz góry lodowej, która wynurza się ponad powierzchnię i nieruchomieje, podczas gdy czas odmierza monotonny dźwięk kapiących kropli. To metafora stanu zawieszenia, w którym świadomość kryzysu nie prowadzi do działania, lecz chronicznego obciążenia ciała i psychiki. Eko-magiczne strategie, które pojawiają się w pracach, nie służą estetyzacji katastrofy ani „śmiechowi przez łzy”, lecz stanowią próbę znalezienia oddechu w świecie, który nie oferuje prostych rozwiązań. Przeniesienie praktyk magicznych w pole sztuki współczesnej zostaje tu rozpoznane jako forma dodawania sobie otuchy. Artysta ma świadomość, że działania te nie mają przełożenia na rzeczywistość, a ich oddziaływanie może zaistnieć jedynie w sferze emocjonalnej.

Tytułowa inkantacja jest jednocześnie zaklinaniem i odczarowywaniem rzeczywistości. Istotnym wątkiem wystawy jest pytanie o sposoby odzyskiwania równowagi. Artysta eksploruje obszary pomiędzy ciałem/umysłem a przeciążoną wspólną codziennością. Inkantacje proponują poszerzone rozumienie dobrostanu. Nie jest on stanem indywidualnym, lecz splotem współzależności. Spotkanie z materią, roślinną, zwierzęcą, mineralną, staje się tu miarą naszej dojrzałości cywilizacyjnej i pytaniem o przyszłość gatunku.

Artysta swoją wystawą kieruje do publiczności pytanie: Czy wciąż mówimy o duchowości i obrzędach w taki sposób, w jaki rozumiały je wcześniejsze pokolenia?

Paulina Brelińska-Garsztka